دوشنبه 04 ارديبهشت 1396

جستجو

آخوند ملا محمد كاشاني ( آخوند كاشي) رحمة الله علیه

محمد كاشاني، نامبردار به آخوند ملا محمد كاشاني و آخوند كاشي؛ از بزرگترين دانشمندان، مدرسان و عرفاي متأخر، كه درشمار آخرين حلقه هاي سنّت مدرسيِ مكتب اصفهان، قرار دارد. بر اساس اشاره مرحوم ميرزا حسن خان جابري، كه مدت زندگي او را نود سال دانسته است (جابري انصاري، ص۳۱۶) مي توان او را به تقريب، متولد سال ۱۲۴۳ق دانست. از دقايق دوران نخست زندگي او نيز، اطلاعي در دست نداريم. تنها بر اساس شهرت او، مي توان دريافت كه در كاشان، زاده شده است.

 كاشاني گويا در همان شهر، مراحل ابتدایي تحصيل را آغاز نموده، و سالهاي بعد، آنگاه كه ۴۳ سال از عمر او مي گذشته، در اصفهان توطن گزيده است. در اين زمان، او در شمار فضلا قرار داشته، و نه تنها همچنان به تحصيل مي پرداخته، كه خود جلسه تدريسي نيز داشته است. علامه شهيد سيد حسن مدرس، درباره اين دوره از زندگي اين استاد خود  مي نگارد: « و قد رحل اقامتة من الكاشان باصبهان سنـﺔ ست و ثمانين و مأتين بعد الألف بعد أن كان فاضلاًً علي ما علم من الخارج، و كان في اصبهان ساكنا في المدرسـﺔ محصلاً و متحصلاً، مدرساً بعد أن كان محصلاً في سابق الزمان »     ( مدرس، ص۱۷).

    او در سال ۱۲۸۶ق بعد از آنكه بنابر قرائن خارجي، به مراتبي از فضل دست يافته بود، رحل اقامت خود را از كاشان به اصفهان كشيد و در اصفهان در مدرسه ساكن شد و به تحصيل پرداخت، پس از آن كه زماني را به تحصيل گذرانيد، به تدريس پرداخت.

     او از همين دوران تا پايان عمر، در مدرسه صدرِ اصفهان، واقع در ميانه بازار بزرگ صفويِ اين شهر، كه در اين زمان ها و تا امروز هم به عنوان مركز حوزه شناخته مي¬شده است، اقامت داشت. در اين دوران، گويا زندگي او در نهايت تنگدستي مي گذشته؛ به گونه-اي كه بعضي از تلاميذ او ، برگونه زندگيِ استاد ترحم مي آورده اند (همان).

     كاشاني، محضر اساتيد ناموري، همچون آقا محمد رضا قمشه اي، ميرزا حسن نوري حكيم، ملا عبدالجواد حكيم خراساني، علامه حاج ملا حسين علي تويسركاني و ملا اسماعيل حكيم ( همايي، ۱۳۸۱، ص ۲۶۸ ) را در دو حوزه معقول و منقول دريافت. اگر چه از مدت دقيق دوران تحصيل او نيز، آگاهي نداريم، اما با توجه به آنكه خراساني به سال ۱۲۸۱ق و قمشه اي به سال ۱۳۰۶ق روي در تيره تراب نهان كردند، مي توان اتمام دوران تحصيل او را، دهه نخست قرن چهاردهم دانست. او در اين دوران، آنچنان مهارتي در علوم اسلامي پيدا كرد كه گذشته از آنكه علامه شهيد سيد حسن مدرس، او را يگانه دوران و بي¬نظير زمان خوانده است(همان)، خود به اجتهاد خويش در بيست و دو علم اشاره مي¬كرده است (آقا نجفي قوچاني، ص۹۷). در اين دوران، او به تدريس علومي چند مي پرداخته، كه هر چند ازعناوين ِآن علوم بي خبريم، اما به قرينه سخن علامه شهيد سيد حسن مدرس، كه از تحصيل علوم حِكمي در ايام تعطيل به نزد او ياد مي كند (مدرس، ص۱۷) مي توان پنداشت كه در ايام رسميِ تحصيلي ، به تدريسِ متونِ غيرِ حِكمي (فقهي و اصولي ) مي پرداخته است. مدرس، به شوارق الالهام در علم كلام، شرح هدايه ميبدي در حكمت مشاء و شرح منظومه و شواهد الربوبيــﺔ حكمت متعاليـه به عنوان، متوني كه در آن دوره به وسيله كاشاني تدريس مي شده، اشاره كرده است(همانجا).

    علامه ارباب اصفهاني نيز، شرح منظومه حكمت، شوارق الالهام و چغميني را، در محضر آن بزرگ آموخته است  ( صدوقي، ص۴۱۶). گذشته از تبحر او در حوزه علومِ تمدن اسلامي، كاشاني، از همان روزگاران، به عنوان عارفي گرم پو نامبردار بوده است و هميشه از او به عنوانِ عارفي صاحب همت، ياد شده است. گذشته از كراماتي چند كه به او منسوب شده (نک: ارائه همين مقاله ) و به پاره اي از متون نيز راه يافته است، هنوز از او به عنوان سالكي آگاه، كه نفسي نفيس و نفَسي گرم داشته است، ياد مي شود. سلوك كاشاني، تا پايان عمر همچنان ادامه داشته، از اين رو ميرزا حسن خان جابري ، به هنگام ياد كرد از نماز شب غريب او، از عبارت «هر نيمه شب» استفاده كرده است (جابري انصاري، ص۷۴ ).

 

 حجره نشيني و تجرد دایمي او نيز، گويا نتيجه همين سلوكِ او بود كه هيچ گاه به گونه رسمي و يا منقطع ازدواج نكرد و همه عمر، در حجره مدرسه به قوتي اندك اكتفا كرد. به روايت برخي از يارانش، غذاي اين حكيم عارف، گاه نان و پنير بوده است (صدوقي، ص۴۱۳ ) و به روايت معمرين حوزه اصفهان، او گاه مدتها به نانِ سرد اكتفا مي¬كرده است. گويا آن تجرد و اين سلوك دائمي، گذشته از حالت استغراق تام و بي توجهي كامل به محيط اطراف (همان، ص۴۱۲) او را در شمار متصرفان در محيط ماده نيز قرار داده بوده است. از اين رو، بنا به نقل حكيم اسدالله قمشه اي، متخلص به ديوانه، نفي و اثبات او در ذكر شريف تهليل، در عالم ماده اثري عيني مي گذاشته است(همان،ص۴۱۴). به هر روي، كاشاني مدتي نزديك به نيم قرن، به همين حال، درمدرسه صدر اصفهان به تدريس اشتغال داشت، و از اين رو، شماري بلند از ناموران اين حوزه، در شمار تلاميذ او ياد شده اند. در اين شمارند:۱- آيت الله العظمي سيد ابوالحسن مديسه اي اصفهاني؛ ۲- آيت الله العظمي حاج سيد حسين بروجردي؛  ۳- آيت الله حاج سيد جمال الدين گلپايگاني؛ ۴- آيت الله حاج آقا رحيم ارباب؛ ۵- آيت الله حاج شيخ محمود مفيد اصفهاني.

 حكيم كاشاني گويا به تأليف نيز نمي پرداخته، و از اين رو اثري مكتوب از او گزارش نشده است.

     او سرانجام در روز شنبه بيستم شعبان سال ۱۳۳۳ق، درگذشت و بنا به وصيت خود، در بياباني كه محل خاكسپاري فقيران و غريبان بود (جابري انصاري، ص۳۱۶) به خاك سپرده شد. آن بيابان، امروزه به تكيه  ملك شهره است، و در كنار تكيه گلستان شهدا در شمار آبادترين گورستانهاي سنتيِ اصفهان قرار دارد. خاك جايِ اين حكيم و عارف الهي نيز، چندي است كه با سنگي نيمه بلند، در ميان سالنِ اجتماعاتِ گلستان شهدا، قرار گرفته است.

منبع: وب گاه مجموعه تاریخی فرهنگی مذهبی تخت فولاد

print



rating